12.00

پارامترهاي اصلی جهت تفسیر گازهای خون شریانی :

PH :

PH  بیانگر وضعیت يك محلول از نظر اسید – باز است. PH  طبیعی خون بین 7.45 – 7.35 است و بطور متوسط میزان آن 7.40 است. به PH بالاتر از 7.45 الکالمی و به PH زیر 7.35 اسیدمی گفته می شود. تغییرات PH عکس تغییرات یون H+ است.

PaCO2 :

نمايانگر میزان در اکسید یون موجود در خون شریانی است که از طریق ریه ها دفع می شود حد نرمال آن 45 – 35 میلیمتر جیوه و مقدار متوسط آن 40 است. هرگونه تغییر در  PaCO2 باعث بروز اسیدوز یا الکالوز تنفسی است. افزایش آن بیش از 45 mm Hg  اسیدوز تنفسی و کاهش آن از 35 mm Hg را الکالوز تنفسی می گویند.

HCO3 :

غلظت یون بیکربنات یک پارامتر متابولیکن محسوب می شود و نشانگر اسیدوز یا الکالوز متابولیت است. میزان طبیعی یون بیکربنات بین 26 – 22 میلی اکی والان در لیتر و بطور متوسط 24 میلی اکی والان در لیتر است. افزایش آن از 26 میلی اکسی والان در لیتر نمایانگر الکالوز متابولیک و کاهش آن از 22 نمایانگر اسیدوز متابولیک است. تغییرات بیکربنات نسبت مستقیم با تغییرات PH دارد.

افزایش باز ( BE ) Base Excess :

در شرایطی که PaCO2  در حرارت 37° c  معادل 40 mm Hg بوده و کمبود اکسیژن هم وجود نداشته باشد BE به مقدار اسید و بازی گفته می شود که برای حفظ PH در حد طبیعی و نیز حفظ بیکربنات به میزان 24 میلی اکی والان در لیتر مورد نیاز است. مقدار طبیعی BE بین 2+ و 2-  متغیر بوده و بر حسب میلی اکی والان در لیتر بیان می شود. افزایش BE از +2 احتباس بازو الکالوز متابولیک و کاهش BE از 2-  احتباس اسید و اسیدوز متابولیک است.

( BB ) Buffer Base :

یکی از معیار های تشخیصی برای تغییرات اسید – باز است در واقع حاصل جمع آنیونهای پلاسما یعنی بیکربنات – Pr – هموگلولوبین و فسفاتها است و معادل 42 میلی مول در لیتر است. رابطه ی ساده ای بین  BB و  BE برقرار است.

BB = BE + 42 که در حال تعادل چون BE صفر است پس BB برابر 42 خواهد بود. در صورت بروز الکالوز متابولیک میزان آن افزوده و در صورت اسیدوز متابولیک میزان آن کاسته می شود. تغییرات CO2 خون شریانی تاثیری روی مقدار BB ندارد.

شکاف آنیونی ( AG ) Anion Gap :

عبارتست از تفاضل آنیونها و کاتیونهای سرم بوده و به عنوان کمکی برای کشف علت اسیدوز متابولیک به کار گرفته می شود که برای محاسبه آن : Anion Gap = [ Na+ ] – [ Cu- + CHCO3- ]

مقدار طبیعی AG بین 16 – 8 و بطور متوسط 12 میلی اکسی والان در لیتر است. که افزایش آن در خوردن زیاد اسید متابولیسم ناقص و غیر طبیعی مثل اکتواسیدوز را می بینیم.

روش تفسیر برگه آزمایش گازهای خون شریانی :

مرحله اول : مشاهده O2 Sat , PaO2 : PaO2 به اکسیژن محلول در خون بر مي گردد و در حالت طبیعی مقدار آن بین   100 – 80 mm Hg است. PaO2 با تغییرات درجه حرارت بدن تغییر می کند. هر چه میزان درجه حرارت افزایش یابد PaO2  کاهش می یابد. PaO2  بین 79 – 60 هایپوکسی خفیف – 59 – 40 هایپوکسی متوسط و کمتر از 40 هایپوکسی شدید است. O2 Sat یا درصد اشباع هموگلوبین از اکسیژن نیز به مقدار PaO2 و عوامل مؤثر بر منحنی شکست اکسی هموگلوبین وابسته است. در صورتیکه O2 Sat زیر %80 باشد احتمال اینکه نمونه شما وریدی باشد زیاد است مگر اینکه بیمار شما مبتلا به COPD باشد.

مرحله دوم : PH خون بین 7.45 – 7.35 در صورت کاهش زیر 7.35 اسیدی و افزایش آن به بالای 7.45 الکالمی ( قلیایی ) است. حد نرمال 7.40 است.

مرحله سوم : PaCO2 بین 45 – 35 mm Hg است کمتر از 35 الکالوز تنفسی و بیش از 45 اسیدوز تنفسی است.

مرحله چهارم : یون HCO3- است حد نرمال 26 – 22 است. و رابطه مستقیم با تغییرات PH دارد. بیش تر 26 میلی اکی والان الکالوز متابولیک  و کمتر از 22 میلی اکی والان در لیتر نشان دهنده اسیدوز متابولیک است.

مرحله پنجم : BE است این معیار در تفسیر علت اسیدوز – الکالون منشاء متابولیک معتبرتر و دقیق تر از یون بیکربنات است. در صورتی که بیش از 2+ باشد نمایانگر الکالوز متابولیک و اگر کمتر از 2-  باشد نمایانگر اسیدوز متابولیک است.

مرحله ششم : مجددا" به PH که آیا نمایانگر حالت جبران شده است یا بدون جبران.

A ) بدون جبران

قانون I : اگر تغییرات PaCO2 , PH در جهت مخالف هم باشند یک بیماری تنفسی مطرح است.

PH = 7.32 â        PaCO2 = 50 mm Hg á           HCO3- = 24 mEg/L

قانون II : اگر تغییرات HCO3- , PH  هم جهت باشند یک بیماری متابولیک موجود دارد.

PH = 7.32 â            PaCO2 = 40 mm Hg                    HCO3- = 18 mEg/L â

B ) جبران ناقص : در این حالت PH , HCO3- , PaCO2  هر سه غیر طبیعی هستند. در این حالت نمایانگر این است که مکانیزم های جبرانی فعال شده ولی موفق به اصلاح کامل PH نشده است.

قانون III : اگر تغییرات HCO3- , PaCO2 هم جهت باشند بدن در حالت جبران عدم تعادل است ولی هنوز ناقص است.

PH = 7.30 â            PaCO2 = 25 mm Hg  â                  HCO3- = 12 mEg/L â

C ) جبران کامل :   در این حالت PH نرمال ولی HCO3- , PaCO2  هر دو غیر طبیعی اند.

قانون IV : به مقادیر HCO3- , PaCO2  BE -  نوع اختلال را مشخص کرده و به مقدار PH نگاه می کنیم :

1.  در صورتیکه PH بین 7.40 – 7.35 علت اولیه اسیدوز بوده است.

2.  در صورتیکه PH بین 7.45 – 7.40 علت اولیه الکالوز بوده است.

PH = 7.42        PaCO2 = 50 mm Hg á           HCO3- = 32 mEg/L á

الکالوز متابولیک : اسیدوز تنفسی جبران کامل

اختلال مرکب اسید – باز ( Mixed Disorders )

در پاره ای از مواقع در نوع اختلال تنفسی یا متابولیکی وجود دارد که بسته به مقتضیات بالینی به یک اختلال مرکب یا مخلوط      می تواند به صورت در نوع اسیدوز , در نوع الکالوز یا یک نوع اسیدوز همراه با الکالوز باشد.

PH = 7.20 â       PaCO2 = 55 mm Hg á           HCO3- = 20 mEg/L â

در این مثال طبق قانون I یک بیماری تنفسی مطرح است. و طبق قانون II هم یک بیماری متابولیک مطرح است. در کل نشانگر یک اسیدوز مرکب است.

بنابر این :

« اگر HCO3- , PaCO2  در جهت مخالف یکدیگر تغییر کنند بیمار دچار یک عدم تعادل مرکب است. »

 


تهیه شده توسط: محمد خوشی